Thương nhớ...đồng dao

Thứ bảy - 27/08/2011 04:59
hotruong.net - Nếu bạn rời bỏ một vùng nông thôn nào đó để ra sống ở các thành phố, chắc chắn sẽ mang theo trong hành trang của mình nhiều kỷ niệm không phai của một thời tuổi thơ nghèo khó. Trong hành trang ấy, thế nào cũng có những khúc đồng dao giản dị mà sâu lắng. Cùng với nhiều bài hát ru em, những câu ca dao tục ngữ, những khúc đồng dao ngày nhỏ là những bài học nhập môn về âm nhạc mà cũng như các bạn, tôi đã học được và mang theo cho đến ngày tóc đã lốm đốm bao sợi bạc…
Trong nhiều khúc đồng dao mà tôi thuộc, lạ thay, hầu hết lại do những bạn chăn trâu thuở nhỏ sáng tác, mà nhờ rong chơi với họ, tôi đã nhớ rất lâu. Chẳng hạn bài Gọi nghé lạc bầy sau đây:

Huê hà huê hưởng

Cà cưỡng bay cao

Chóc mào bay thấp

Chim bay về ấp

Đỏ mỏ về trời

 

Huê…huê….

Nghe tiếng tao mời

Về ăn thịt chuột

Mâm trên thì luộc

Mâm dưới thì đầu

Mời chú mời lâu

Chăn trâu nuốt hết…


Những đứa trẻ ngồi trên lưng con trâu mẹ đi trước, một con nghé đủng đỉnh theo sau trở về chuồng sau một ngày gặm cỏ no nê ngoài đồng. Nhưng đến gần bìa làng, chú nghé ham chơi đã đi lạc hướng nào không rõ. Chú bé lại huê…huê… gọi, giọng hát nghe càng lúc càng thống thiết…

Huê…huê…

Huê con nghé nhỏ

Lạc đàn theo chó

Lạc ngõ theo trâu

Nghe mẹ rống đâu

Đâm đầu mà nhảy

Huê con nghé nhỏ

Ham chơi lạc mẹ

Huê…huê…nghé huê

Ham ăn thì lú

Ham bú thì mê

Không biết đường về

Để tao đi kiếm

 

Huê hà…huê hưởng

Huê dưỡng bến nào

Ai mua đừng bán

một vạn không cho

để nghé ăn no

đi cày đi bừa

đi trưa về tối…

Chú bé chăn trâu lại kể tiếp cảnh mình đi ở, ăn đói mặc rét, lại phải đi cắt cỏ, tắm mát, chăn dắt con nghé từ khi nó mới lọt lòng mẹ. Nghé ham chơi đi lạc là không thương công sức của chú bé.Tiếng hát huê…huê ấy đã đến tai con nghé và nó chạy thục mạng về theo bầy. Tiếng hát của nhiều đứa bạn chăn trâu của tôi hồi nhỏ chiều nào cũng vang vọng như vậy cho đến khi trời nhá nhem tối…
Những bài hát đồng dao có khi lại theo nhịp điệu lục bát quen thuộc, kể lể cuộc đời chăn trâu nhưng lại gắn liền với các mối quan hệ xã hội nông thôn ngày xưa:

Đời tôi đi ở giữ trâu
Dầm mưa dãi nắng biết đâu cơ hàn
Trên đầu đội nón mo nang
Một manh áo vải nghèo nàn đắng cay

…Trăng kia vừa xế ba sào
Tôi mang bụng đói bước vào chuồng trâu
nước đái nó lộn đầy đầu…

Giữa những cánh đồng quanh làng bao giờ cũng có một gò đất nhỏ, có cây đa, cây duối hoặc tán bồ đề che bóng cho đám chăn trâu nghỉ mát, bên cạnh đó thường có một cái miếu nhỏ xây gạch, đã cũ. Có nơi gọi đó là “cây mục đồng” hoặc “mã mục đồng”. Hàng năm, sau ngày gặt lúa tháng ba âm lịch là đến lễ cúng thần Nông. Đám trẻ chăn trâu lại có “lễ mục đồng” rất trịnh trọng và vui nhộn trong dịp này. Chúng chia nhau vào xóm, những nhà có trâu bò để quyên góp vật phẩm hoặc tiền bạc cho việc tổ chức lễ. Thường các nhà cho nếp, gà, vài quả trứng, bông hoa hoặc ít nếp nấu xôi. Bàn cúng đặt trong miếu hoặc giữa gò đất, dưới gốc cây mà hằng ngày chúng vẫn chơi đùa. Một vị lão nông khăn đóng áo dài, đồng thời cũng là chủ trâu trong xóm được mời ra làm chủ lễ. Ông lên hương đèn, khấn vái bốn phương tám hướng thật nghiêm túc. Có nơi chủ lễ còn đọc cả văn tế cô hồn:

... thương những người hồ thỉ tang bồng,
bất đắc chí cành cây vật vã
tưởng những kẻ lên dương xuống dốc
bị rủi ro mạng phải miệng hùm…

Đám trẻ cung kính đứng chung quanh, ánh mắt hân hoan, rạng rỡ bởi vì vào hôm đó chúng là chủ nhân của buổi lễ.
Xong lễ, những đứa trẻ chăn trâu dọn đồ cúng, xôi chè ra giữa gò ăn uống chuyện trò, hát đồng dao hoặc chơi những trò chơi trẻ nhỏ:

Có những khúc hát nói về chính công việc chăn trâu hằng ngày của họ:

Cây gậy bốn phương

Ra đường mạnh mẽ

Bầy trẻ chăn trâu

bay lâu thẳng cánh…

     Hay liên quan đến một thực tế phổ quát trong đời sống thôn dã:

Trời mưa lâm thâm/cây trâm có trái

Con gái có duyên/đồng tiền có lổ

Bánh tổ thì ngon/bánh hòn thì béo

Cái kéo thợ may/cái cày làm ruộng

Cái thuổng đắp bờ/cái lờ thả cá

Cái ná bắn chim/cây kim may áo…

    Trong nhiều bài đồng dao tôi học được của những đứa bạn chăn trâu ngày ấy, có những câu tuy hình ảnh giản dị nhưng lại có một nhịp điệu lạ và dùng chữ rất sáng tạo:

Tròng trà tròng trành

Trâu trèo trâu trượt

Thậm thà thậm thụt

Trò trụt trò trìa

Hay

Ta là con nít

Đội mũ lá mít

Cưỡi ngựa tàu cau

Đứa trước đứa sau

Rủ nhau một lũ

Cầm cây rựa quéo

Trèo lên hòn núi quẹo

Đốn bó củi cong queo

Về nấu cám cho heo…

 

Sau này, các nhà lý luận âm nhạc vẫn nói đồng dao thường chuyển tải một cơ chế âm nhạc đậm đà màu sắc và tính chất dân tộc. Trẻ con tiếp nhận và hát đồng dao như một bộ mã di truyền của dân tộc. “Trong xã hội xưa cũ ấy, đồng dao là bài học vỡ lòng về âm nhạc và thi ca. Đó là những sáng tạo nghệ thuật đầu đời của con trẻ…”(Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Trương Đình Quang).
Tôi lớn lên ở nông thôn, những buổi nghỉ học thường ra đồng nhặt phân trâu bò (về cho cha mẹ ủ để bón cho cây trồng) và nhiều lúc cùng chơi, cùng hát với những đứa bạn chăn trâu, nào đã biết gì những ý tưởng cao siêu ấy. Nhưng cả lúc đó và cho đến bây giờ, tôi vẫn đinh ninh rằng những người bạn thời ấu thơ ấy đã đánh thức trong tôi vẻ đẹp kỳ diệu và giàu chất thơ của tiếng mẹ đẻ.
Bây giờ, mỗi lần về quê, tôi vẫn thích ngồi chuyện trò với nhiều người trong số họ như những bạn cũ lâu ngày gặp lại và cùng nhớ lại, lắp ghép những khúc đồng dao cũ…

Giữa những kỷ niệm đẹp và buồn ấy, đã có một cuộc chiếc tranh tàn khốc đi qua làng tôi suốt 15 năm, mang đi nhiều đứa bạn tuổi nhỏ… Bây giờ, làng tôi đang từng bước trở thành thị trấn, nhiều nhà cao tầng đang mọc lên, ruộng đồng bị thu hẹp lại, đường sá đã trải nhựa rộng ra cho xe máy và ô tô xuôi ngược… Ít còn người nuôi trâu để cày ruộng, hình ảnh những cậu bé ngồi lưng trâu buổi chiều trở về làng đã vắng dần. Vắng họ là mất đi cả những khúc đồng dao tuổi nhỏ của tôi xưa…

Cụ Phan Khôi ngày xưa từng viết: “Con trâu chết vẫn còn lại cái sừng nhọn”. Đàn trâu ngày xưa đang vắng dần ở những làng quê, nhưng tôi vẫn ước ao sao những “chiếc sừng nhọn ” mang tên đồng dao của những cậu bé chăn trâu ngày ấy sẽ không bị rơi vào quên lãng!

Tác giả bài viết: Trương Điện Thắng

Đề nghị ghi rõ nguồn "Cộng đồng Họ Trương Việt Nam - http://hotruong.net" khi sử dụng lại các thông tin có bản quyền riêng của trang web này. Đề nghị bảo lưu các bản quyền được sử dụng trên Trang Cộng đồng Họ Trương Việt Nam khi quý vị sử dụng lại.
Trân trọng cảm ơn!

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

  • Rằm Tháng GiêngRằm Tháng Giêng

     15/07/2011

    Dân gian ta có câu: “Rằm tháng giêng ai siêng thì quảy, rằm tháng bảy kẻ quảy người không, rằm tháng mười, mười người mười quảy” để nói lên tập quán...

  • Những giá trị đặc sắc của văn hoá người Hoa ở Việt NamNhững giá trị đặc sắc của văn hoá người Hoa ở Việt Nam

     29/07/2011

    Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, gồm 54 thành phần dân tộc khác nhau. Ngoài dân tộc Việt (thường gọi là người Kinh) chiếm 87% dân số của cả nước,...

 CHÚNG TÔI TRÊN GOOGLE+

 THÀNH VIÊN ĐĂNG NHẬP

Hãy đăng nhập thành viên để trải nghiệm đầy đủ các tiện ích trên site

Đăng nhập thông qua Facebook

 TIN TỪ DIỄN ĐÀN

  Cung cấp mẫu bàn thờ gia tiên đẹp hiện đại cho gia đình

  • Bởi: sonle3010
  • 01/03/2017
  • Đã xem: 5
Thờ cúng tổ tiên, thần phật là phong tục tập quán lâu đời, và là nét đẹp văn hóa trong đời sống tâm linh của dân tộc ta mà không nơi nào có được, thờ cúng tổ tiên thể hiện truyền thống quý báu uống...

  Tìm nguồn gốc họ trương bá

  • Bởi: 1234567
  • 29/08/2016
  • Đã xem: 364
Mọi người cho hỏi Nguồn gốc họ Trương bá ở đâu a. Cụ tổ họ trương bá ở đâu a. BS Trương bá Quân Dt 0904051567 DÒNG HỌ TRƯƠNG BÁ (LÀNG THỊNH MỸ, XÃ THỌ DIÊN, HUYỆN THỌ XUÂN, TỈNH THANH HÓA) (BS.CKII....

 THỐNG KÊ TRUY CẬP

  • Đang truy cập43
  • Hôm nay1,203
  • Tháng hiện tại129,750
  • Tổng lượt truy cập6,324,590
Quảng cáo Google
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây